Wat is ACT en hoe helpt het in het ouderschap?

ACT staat voor Acceptance and Commitment Therapie. Het klinkt misschien technisch, maar de kern is eenvoudig: leer accepteren wat je niet kunt veranderen, en richt je energie op wat je écht belangrijk vindt.

De zes pijlers van ACT

ACT is ontwikkeld door psycholoog Steven C. Hayes en is een wetenschappelijk onderbouwde therapievorm met een stevige evidence base (Hayes et al., 2006). Het werkt met zes kernprocessen die samen leiden tot meer psychologische flexibiliteit:

• Acceptatie: ruimte maken voor moeilijke gevoelens in plaats van ertegen te vechten. Voorbeeld: in plaats van het schuldgevoel weg te duwen, mag het er zijn, zonder dat het je stuurt.
• Defusie: leren dat gedachten geen feiten zijn. "Ik ben een slechte moeder" is een gedachte, geen waarheid. Je leert om die gedachte te zien zonder hem te geloven.
• Hier en nu: aandacht voor het huidige moment. Aanwezig zijn bij je kind dat nu voor je staat, in plaats van piekeren over gisteren of morgen.
• Zelf-als-context: jij bent meer dan je gedachten en gevoelens. Je bent niet je angst, niet je vermoeidheid, niet je schuldgevoel.
• Waarden: ontdekken wat je écht belangrijk vindt als moeder, partner en mens. Wat jij van binnenuit voelt, los van wat je "hoort" te vinden.
• Toegewijd handelen: kleine, concrete stappen zetten richting je waarden, ook als het oncomfortabel voelt.

ACT vs. cognitieve gedragstherapie

Veel moeders die bij mij komen hebben al eerder therapie gehad, vaak cognitieve gedragstherapie (CGT). Het verschil met ACT is wezenlijk:

• CGT: wil negatieve gedachten veranderen in positievere gedachten. "Ik ben een slechte moeder" wordt uitgedaagd: "Is dat echt waar? Wat is het bewijs?"
• ACT: wil je relatie met de gedachte veranderen. De gedachte mag er zijn, je leert alleen om er niet meer naar te handelen. "Ik merk dat ik de gedachte heb dat ik een slechte moeder ben. Dank je wel, brein."

Voor veel moeders voelt ACT bevrijdender. Je hoeft niet te "bewijzen" dat je een goede moeder bent. Je leert om te leven met de twijfel, en tóch te doen wat voor jou belangrijk is. Lees ook mijn artikel over schuldgevoel als moeder, waar ik defusie in de praktijk laat zien.

Waarom ACT zo goed past bij ouderschap

Ouderschap zit vol met tegenstrijdige gevoelens. Je kunt intens van je kind houden én je soms compleet overweldigd voelen. Je kunt dankbaar zijn én rouwen om je vrijheid. ACT leert je dat die tegenstrijdigheden er mogen zijn, en dat je ze niet hoeft op te lossen om tóch een goede moeder te zijn.

Veel therapieën richten zich op het verminderen van nare gevoelens. ACT draait het om: het doel is niet om je altijd goed te voelen, maar om een waardevol leven te leiden, ook als het soms moeilijk is. En dat is precies wat ouderschap vraagt.

ACT in de praktijk bij Op de Groene Berg

In het Bergpad voor Moeders gebruik ik ACT als rode draad door de acht sessies. We combineren het met wandelen in de natuur rond Schalkhaar en Deventer, waardoor de oefeningen direct voelbaar en toepasbaar worden. De oefeningen worden direct voelbaar en toepasbaar, en je kunt ze meteen meenemen naar je dagelijks leven.

Na afloop van het traject hoorde ik: "Ik dacht altijd dat ik mijn gedachten moest veranderen. Nu weet ik dat ik ze gewoon kan laten passeren. Dat heeft alles veranderd in hoe ik naar mezelf kijk als moeder."

Oefening: het anker

Dit is een ACT-oefening die je nu meteen kunt doen, hij duurt twee minuten:

• Zet beide voeten plat op de grond. Voel het contact met de vloer.
• Neem drie langzame ademhalingen. Voel je buik uitzetten en weer samentrekken.
• Merk op welke gedachten en gevoelens er zijn. Je hoeft er niets mee te doen. Laat ze er gewoon zijn, als wolken die voorbijdrijven.
• Vraag jezelf af: "Wat is er nu, in dit moment, écht belangrijk voor mij?"
• Kies één kleine actie die past bij dat antwoord.

Dit is ACT in een notendop: gronden, ruimte maken, en kiezen vanuit je waarden. In het Bergpad oefenen we dit stap voor stap, sessie na sessie, tot het een tweede natuur wordt. Lees ook mijn artikel over piekeren in de nacht voor meer oefeningen.