Wanneer is het meer dan babyblues?

Na de bevalling huil je om een reclame. Je voelt je kwetsbaar, prikkelbaar en moe. "Dat is de babyblues," zegt iedereen. "Gaat vanzelf over." Maar wat als het niet overgaat?

Als BIG-geregistreerd orthopedagoog-generalist spreek ik regelmatig moeders die maanden worstelen met klachten die ver voorbij de babyblues gaan. Vaak hebben ze te lang gewacht met hulp zoeken, omdat ze dachten dat het normaal was. In dit artikel leg ik uit wat het verschil is, waar je op kunt letten en wanneer het verstandig is om hulp te zoeken.

Babyblues: wat is het precies?

De babyblues is een milde, kortdurende periode van emotionele instabiliteit na de bevalling. Het komt voor bij 60-80% van alle nieuwe moeders en begint meestal rond dag drie tot vijf (O'Hara & Wisner, 2014). Je hormonen maken een enorme duikeling, je bent uitgeput, en alles is nieuw en overweldigend.

Kenmerkend voor de babyblues:

• Huilbuien (soms zonder aanwijsbare reden)
• Stemmingswisselingen
• Gevoeligheid en prikkelbaarheid
• Moeite met slapen, ook als de baby wél slaapt

Het belangrijkste kenmerk: de babyblues gaat vanzelf over, meestal binnen twee weken. Je hoeft er niets voor te doen, behalve goed voor jezelf zorgen en steun accepteren van mensen om je heen.

Babyblues of postpartum depressie?

Het onderscheid is niet altijd makkelijk te maken, maar er zijn duidelijke verschillen:

• Babyblues: begint rond dag 3-5, duurt maximaal twee weken, wisselende stemmingen (soms huilend, soms blij), je kunt nog genieten van je baby.
• Postpartum depressie: begint vaak sluipend in de eerste maanden, houdt langer dan twee weken aan, aanhoudende somberheid of leegheid, verlies van interesse en energie, moeite met de band met je baby.
• Postpartum angststoornis: overmatige angst of paniek rondom de baby, controledwang, catastrofaal denken ("er gaat iets ergs gebeuren"), soms ook lichamelijke klachten zoals hartkloppingen.

Postpartum depressie treft 10-15% van de moeders. Postpartum angst komt minstens net zo vaak voor, maar wordt minder vaak herkend. Soms lopen de klachten door elkaar. Vaak gaan somberheid, angst en uitputting samen.

Wanneer is het meer?

Als de klachten na twee tot drie weken niet afnemen, of juist erger worden, is het verstandig om alert te zijn. Let vooral op deze signalen:

• Aanhoudende somberheid of leegheid (langer dan twee weken)
• Intense angst of paniek, vooral rondom de baby
• Het gevoel dat je niet van je baby kunt houden (of je schuldig voelen hierover)
• Gedachten als "mijn baby is beter af zonder mij"
• Terugtrekken uit sociale contacten
• Veranderingen in eetlust of slaappatroon die niet verklaard worden door de baby
• Concentratieproblemen of besluiteloosheid
• Prikkelbaarheid of woedeaanvallen die je niet van jezelf kent

Iemand zei laatst tegen me: "Ik dacht dat het normaal was om zo moe te zijn. Pas toen mijn partner zei dat ik al weken niet meer had gelachen, besefte ik dat er iets aan de hand was." Ze had maanden rondgelopen met klachten die behandelbaar waren.

De Edinburghvragenlijst

Er bestaat een betrouwbare screeningsvragenlijst speciaal voor postpartum klachten: de Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS). Dit is een korte vragenlijst van tien vragen die je verloskundige of huisarts kan afnemen. De EPDS meet niet alleen somberheid, maar ook angst.

Vraag er gerust naar bij je verloskundige of op het consultatiebureau. Het invullen duurt vijf minuten en kan helpen om helder te krijgen of het verstandig is om hulp te zoeken. Het is geen diagnose, maar het geeft richting.

Schaamte als drempel

De grootste drempel om hulp te zoeken is vaak schaamte. "Ik zou blij moeten zijn." "Ik heb toch alles wat ik wil?" Die gedachten houden je gevangen. Maar een postpartum depressie is geen keuze, geen zwakte en geen teken dat je een slechte moeder bent. Het is een aandoening die behandeld kan worden, en hoe eerder, hoe beter.

In mijn 15+ jaar ervaring in de GGZ en zorg heb ik gezien hoe krachtig het is als een moeder durft te zeggen: "Het gaat niet goed met mij." Dat is moed. En het is de eerste stap naar herstel. Lees ook mijn artikel over schuldgevoel als moeder.

Wat kun je doen?

De eerste stap is het bespreekbaar maken. Praat erover met je partner, een vriendin, je verloskundige of huisarts. En als je merkt dat het niet overgaat: zoek professionele hulp.

In mijn praktijk werk ik met EMDR en ACT. EMDR is vooral effectief als er sprake is van een traumatische bevalling die niet verwerkt is, lees hierover meer in mijn artikel over bevalverwerking. ACT helpt bij het leren omgaan met moeilijke gedachten en gevoelens, en bij het herontdekken van wat echt belangrijk voor je is. Beide methoden laten goede resultaten zien bij postpartum klachten.

Ook voor partners die merken dat het niet goed gaat met de moeder, of met zichzelf, is hulp beschikbaar.

Heb je gedachten dat je baby beter af is zonder jou, of denk je aan zelfdoding? Neem direct contact op met je huisarts, bel de huisartsenpost, of bel 0800-0113 (113 Zelfmoordpreventie, gratis, 24/7). Je hoeft dit niet alleen te dragen.